SỨC MẠNH CỦA THÓI QUEN

kakashi

Thành Viên VIP 1
Thành Viên VIP
Thành Viên



Bạn có biết rằng thực ra bọt bạc hà the mát của kem đánh răng, dầu gội đầu, sữa tắm hoàn toàn chẳng có tác dụng gì trong việc làm sạch?

Bạn có biết tại sao tất cả các nhãn hàng thức ăn nhanh đều bài trí hàng trăm ngàn cửa hàng trên khắp thế giới như nhau, huấn luyện nhân viên giao tiếp với khách hàng từ lời chào đến lời cảm ơn như nhau?

Bạn có biết một nghiên cứu chỉ ra rằng, ngay khi vào siêu thị, người ta thường có xu hướng rẽ phải? Và ngay khi các siêu thị nhận ra điều này, họ đã bài trí tất cả các món hàng mang về lợi nhuận cao ở bên tay phải.

Tất cả chỉ để đảm bảo rằng bạn hình thành thói quen tiêu thụ sản phẩm.

Đúng vậy. Các nhãn hiệu lớn trên thế giới rất hiểu sức mạnh của thói quen và tận dụng càng nhiều càng tốt sức mạnh ấy để thôi miên bạn mua hàng của họ. Còn bạn, khi đọc những điều này, chắc bạn cũng nhận ra thói quen chi phối một phần không nhỏ đến cuộc sống của chúng ta. Hàng ngày hàng giờ các thói quen chi phối tâm lý và thúc đẩy hành vi của chúng ta.

Những điều ấy được phân tích đầy thuyết phục trong cuốn sách “Sức mạnh của thói quen” (Charles Duhigg)

CUỐN SÁCH HAY NHẤT VỀ THAY ĐỔI HÀNH VI CON NGƯỜI VÀ TỔ CHỨC

Tôi tin rằng cuốn sách của Charles Duhigg xứng đáng với danh hiệu đó. Trong hơn 400 trang sách, tác giả đã trình bày một cách logic và đầy đủ những vấn đề cơ bản chúng ta cần biết về thói quen.

Phần 1, “Các thói quen của cá nhân” giải thích một cách chi tiết dựa trên các nghiên cứu tâm lý học về cơ chế thần kinh của thói quen, các một cá nhân hình thành thói quen tốt và thay đổi thói quen xấu.

Phần 2 “Thói quen của các tổ chức thành công” và Phần 3 “Những thói quen của cộng đồng” đã trình bày rõ ràng việc những thói quen tốt tác động tích cực thế nào đến cộng đồng, và cách những thói quen xấu của một cá nhân có thể gây ra những thảm họa khủng khiếp (ví dụ như câu chuyện một người gác tàu làm ngơ một tàn lửa nhỏ, đã khiến bùng lên một đám cháy giết chết sinh mạng của hơn 30 người).

Điều cốt lõi nhất của cuốn sách này, và sau này được các cuốn sách nổi tiếng về bí quyết giảm cân như “Từ 100 cân đến 100 điểm” hay “Thinsuline” trích dẫn lại, chính là cơ chế 3 phần của thói quen.

Một vòng lặp thói quen gồm ba phần:​
1.Dấu hiệu kích hoạt thói quen
2.Hành động
3.Phần thưởng

Ví dụ một thói quen thường thấy, đó là thói quen ăn vặt. Một ngày ta lướt facebok và thấy một bài review thức ăn, ngay lập tức ta cảm thấy thèm thuồng, kích thích tăng dần lên và ta chạy ngay đến địa chỉ được review để thưởng thức món ăn đó trong sự thỏa mãn vô cùng. Quan sát kĩ quá trình ấy, ta nhận ra:

1.Bài review trên facebook là một dấu hiệu kích hoạt thói quen.
  1. Nó tạo ra cách kích thích, buộc chúng ta phải thực hiện hành động đó là tìm đồ ăn.
  2. Và cảm giác thỏa mãn chính là phần thưởng.
Trong cuốn sách của mình, Charles Duhigg, từ các thí nghiệm tâm lý học và những ví dụ thực tế, đã chỉ ra rằng:

Nếu muốn một người bắt đầu thực hiện một hành vi nào đó để hình thành thói quen, thì dấu hiệu kích thích phải đủ mạnh để tạo ra động lực hành động, dấu hiệu kích thích ấy phải được nhắc đi nhắc lại liên tục, và nó phải gợi ra rằng hành động ấy là dễ thực hiện (để không tạo cảm giác chán nản).

Nếu muốn một hành vi nào có thể được lặp đi lặp lại thành thói quen, thì phần thưởng phải tạo ra cảm giác thèm khát đủ để người đó mong muốn thực hiện lại hành động ấy.

Nếu muốn thay đổi một thói quen này bằng một thói quen khác, thì phải giữ nguyên dấu hiệu kích thích và phần thưởng, chỉ thay đổi hành vi ở giữa quá trình ấy.

Đa phần thói quen tồn tại và thúc đẩy những hành vi mà bạn không nhận thức được. Việc đó giúp bạn sinh tồn, bởi tự động hóa hành vi giúp não của bạn không bị quá tải.

Hãy tưởng tượng sáng nào thức dậy, bạn cũng phải nghĩ đến việc mình đánh răng như thế nào, mặc đồ ra sao, chú ý đến từng cái cúc áo khi cài, để ý đến từng con đường bạn đi, phải suy nghĩ đắn đo quyết định tất cả mọi lựa chọn trong cuộc sống… Bạn sẽ phát điên lên phải không?



HÃY GIÚP ĐỠ, ĐỪNG PHÁN XÉT

Điều thực sự chinh phục mình ở cuốn sách, đó chính là cách viết khách quan và tỉnh táo của Charles Duhigg. Ngay cả khi kể thảm họa cháy nhà ga ở Anh khiến 30 người chết, Charles Duhigg vẫn giữ mình ở vị trí khách quan, anh không phán xét, anh không thương vay khóc mướn cho những nạn nhân trong thảm họa. Tất cả những gì anh làm, là lách sâu vào phân tíchcơ chế phức tạp của một loạt các thói quen, từ người gác nhà ga cho đến những giám đốc điều hành nhà ga, cho đến lính cứu hỏa, để cho thấy rằng, mỗi thói quen đều có lí do của nó, và khi những thói quen ấy kết hợp lại, thì thảm họa tất yếu xảy ra.

Phân tích chứ không phán xét, chính cách tiếp cận này của Charles Duhigg đã khiến người đọc sáng ra nhiều điều.

Với mình, điều sáng ra nhất là: Trong chừng mực các thói quen không dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật, thì các thói quen không nên bị gắn với các phán xét đạo đức.

Có một thói quen rất xấu: Đó là phán xét thói quen của người khác qua các phát ngôn về đạo đức. Hay thức khuya là chơi bời không quan tâm sức khỏe. Hay ăn khuya là tham ăn xấu tính. Ít tập thể dục là lười biếng thiếu nghị lực. Bạn thấy những phán xét này rất quen phải không?

Chính những phán xét đó khiến chúng ta ích kỉ và tàn nhẫn biết bao với những người cần được giúp đỡ.

“Tuổi trẻ đáng giá bao nhiêu” của Rosie Nguyễn mãi mãi là cuốn sách mình ghét, chỉ bởi vì một chương của nó, có tên là “Em không tự cứu em thì ai cứu em”. Trong đó, tác giả kể câu chuyện về người em của mình, một người mà Rosie cho là “thụ động”, có tài những không làm gì cả, rồi rơi vào nợ nần, một người mà cả gia đình chung tay giúp đỡ, cho mượn tiền hết lần này đến lần khác, nhưng rồi đâu vẫn hoàn đấy. Sau khi viện dẫn một loạt tấm gương cao thượng thành công vượt khó để phê phán nặng nề cậu em mình, Rosie chốt hạ: “Như thế khác nào tự đào hố chôn mình”.

Và ngay khoảnh khắc đó, là lúc tôi quăng cuốn sách này vào ngăn sâu nhất của giá sách, mãi mãi không bao giờ ngó đến nó nữa.

Quá dễ dàng để nhận ra và phán xét ai đó “tự đào hố chôn mình”. Nhưng đã bao giờ ta tự hỏi “biết đó là tự đào hố chôn mình, tại sao người ta cứ đào hố và cứ chôn mình”? Mấu chốt vấn đề ở chỗ đó.

Hãy giảm cân đi. Hãy tập thể dục đi. Hãy sống tích cực đi. Hãy chăm đọc sách vào. Phải chăm học chứ. Rất dễ để bạn đưa ra một lời khuyên cho ai đó. Và càng dễ hơn để phê phán họ một cách đầy bực tức và hằn học, khi họ không nghe theo lời khuyên cao quý tốt đẹp của mình.

Bằng phương pháp phân tích và bằng những cứ liệu khoa học, Charles đã đưa ra lí giải cho việc tại sao người ta cứ mãi dính lấy những thói quen xấu mà không thể thoát ra. Ở trong não có một bộ phận gọi là hạch nền, và bộ phận này lưu giữ thói quen của bạn. Thói quen, không liên quan mấy đến nhận thức của bạn, do phần não lưu giữ thói quen không phải phần não giúp bạn suy nghĩ, nhận thức. Bạn có đủ khả năng để nhận biết đúng, sai không? Có chứ. Vậy tại sao ngay cả khi đó, bạn vẫn dính lấy những thói quen xấu của mình? Bởi một khi vòng lặp thói quen ấy ăn sâu vào não, nó sẽ lưu giữ mãi mãi và không bao giờ xóa được. Thói quen xấu cũng vậy. Và tin tốt, là thói quen tốt cũng vậy. Khuyên bảo một người hay dùng ý chí chủ quan để thay đổi thói quen là bất khả. Cách duy nhất để thay đổi thói quen, là tạo dựng một thói quen tốt đè lên thói quen cũ.

Bằng sự phán xét, thay vì thấu hiểu, ta đã dán nhãn tội phạm cho biết bao người thân yêu của ta, thay vì thực sự giúp đỡ họ thay đổi thói quen xấu.

Rosie Nguyễn, trong cuốn sách của mình, bằng tất cả lập luận vững chắc nhất và những trích dẫn sắc bén nhất, đã tội đồ hóa người em họ của mình như vậy đấy. Quá dễ để phán xét, và khi sự phán xét che mờ mắt thì quá khó để ta có thể hiểu và giúp đỡ. Làm thế nào để thay đổi thói quen ù lỳ của người em – một thói quen đã ăn sâu vào hạch não và rõ ràng là những lời hay ý đẹp và bầu trời đạo đức mà mọi người rót vào tai cậu ta hằng ngày không thể nào thay đổi được nó?

Không, ta quá bận phán xét, nên không bao giờ ta đủ thực tâm, đủ kiên nhẫn và đủ hiểu biết để có một sự trợ giúp thực sự hiệu quả.

MỘT THẾ GIỚI MỚI SẼ MỞ RA VỚI CHÚNG TA


Lẽ đương nhiên cuốn sách sẽ có đủ những câu chuyện để bạn tin rằng việc thay đổi thói quen là hoàn toàn có thể, và một thay đổi nhỏ nhất cũng có thể cứu rỗi cuộc sống trong vực thẳm của bạn. Nhưng cuốn sách cũng rất lưu ý với bạn, cần rất nhiều nỗ lực và rất nhiều sự kiên cường để có thể chiến thắng những thói quen xấu.

Cho nên, khi thấy ai đó đang cố gắng thay đổi cuộc đời họ, đừng dội nước lạnh vào nỗ lực ấy.

Vấn đề của tôi là thói quen ăn khuya và thói quen tìm đến đồ ăn ngọt khi bị stress. Đỉnh điểm của việc đó là tôi tăng 10 kg mỗi đợt stress nghiêm trọng. Cứ stress – là tìm đồ ngọt, và thậm chí tôi còn không nhận ra mình đang tọng đầy đồ ngọt vào họng cho đến khi một người bạn nhìn thấy và hỏi tôi: “Em đang stress phải không”? Thói quen có thể nhấn chìm chúng ta như thế đấy.

Và đương nhiên cuộc đời của tôi là cái boomerang quay giữa hai thái cực, giảm cân, rồi lại tăng cân, giảm stress, rồi lại tăng stress. Đó là vấn đề nghiêm trọng thực sự.

Mỗi lần stress quay trở lại và cân nặng quay trở lại, tôi lại mất nhiều thời gian hơn nữa để bắt đầu quay về việc tạo dựng thói quen tốt đè lên thói quen cũ. Những lúc ấy, bạn đoán xem, những người thân của tôi nói gì với tôi?

“Ôi sao nhìn mày ghê tởm thế này” – khi cái quần cuối cùng chật, tôi đã nhận được lời nói này.

“Tập thể dục à, để xem được bao lâu?” – khi lần thứ n chuẩn bị nỗ lực cứu lấy chính mình, tôi đã nhận được câu nói này.

Và trong thoáng chốc, tôi cảm thấy mình rơi không trọng lực trong những lời nói từ những người thân yêu nhất.

Kí ức đó tôi không quên được. Cuốn sách “Sức mạnh của thói quen” dạy tôi rằng ta cần phải biết trân trọng và khích lệ người khác từ những bước chân đầu tiên của họ. Phải có niềm tin và cần có niềm tin, để ta có thể chiến thắng những thói quen xấu.

Cuốn sách mở đầu bằng câu chuyện của Lisa – li dị chồng, nợ nần chồng chất, nghiện thuốc lá, cuộc đời chạm đáy và chồng chồng lớp lớp nỗi buồn đè nặng lên cô. Một buổi sáng thức dậy ở Cairo, Lisa bật khóc ở một nơi xa lạ, quyết định cuộc đời mình không thể dừng lại ở đây.

Lisa đã bỏ lại cuộc đời ấy phía sau, bước vào sa mạc, một năm trời. Sau đó, cô trở về, cai nghiện được thuốc lá, và làm lại cuộc đời.

Câu chuyện ấy khiến tôi cảm thấy thực sự tin tưởng. Người ta thường sợ bắt đầu một thói quen mới, bởi thói quen cũ đã ăn sâu, và còn bởi nỗi sợ ra khỏi “vùng an toàn”, dẫu cho vùng an toàn ấy mang đến đầy cay đắng và tai hại. Kì thực, người ta không sợ tiến lên một bước chân, mà người ta sợ sa mạc bỏng rẫy chờ đợi sau những bước chân ấy.

Đời mà, rơi xuống đáy sẽ là cơ hội để bạn ngoi lên. Dù là sa mạc mênh mông hay biển cả sóng dữ. Tất cả rồi sẽ tốt hơn, chỉ cần bạn tiến một bước chân.

Đối với tôi, bước chân ấy chính là cuốn sách này, “Sức mạnh của thói quen”.

TRẦN LÊ DUY


THÔNG TIN SÁCH

Tên: "Sức mạnh của thói quen"
Tác giả: Charles Duhigg
Dịch giả: Lê Thảo Ly
Phát hành: Alphabooks và NXB Lao động - Xã hội


Ghé MamNonIT.com để nhận nhiều tác phẩm đặc sắc khác nhé !!!
 
Top